Vịt mào (Smew) – Bóng ma trắng giữa rừng lạnh

Vịt mào, tên khoa học là Mergellus albellus, là một loài chim nước thuộc họ Anatidae – nhóm bao gồm các loài vịt, ngỗng và thiên nga. Đây là loài vịt có ngoại hình độc đáo và rất dễ nhận diện, đặc biệt là con trống với bộ lông trắng tinh và mào dựng nổi bật.

Hiện nay, vịt mào được xếp vào nhóm ít nguy cấp (Least Concern) theo phân hạng của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (IUCN), tuy nhiên số lượng toàn cầu không cao và đang có xu hướng giảm nhẹ trong một số khu vực.

Phân bố và môi trường sống

Vịt mào là loài vịt có nguồn gốc từ các khu rừng lạnh phương Bắc như Bắc Âu, Nga, và Siberia. Chúng sinh sản trong các khu vực taiga nhiều cây lá kim, gần sông, hồ hoặc đầm nước ngọt. Vào mùa đông, vịt mào di cư về phía nam, đến các vùng ôn đới hoặc cận nhiệt đới như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và một số khu vực ở Việt Nam, chủ yếu tại các đầm lầy phía Bắc như Ninh Bình, Thái Bình, Hà Nội.

Mô tả

Vịt mào được xem là một trong những loài vịt đẹp mắt và kỳ lạ nhất trong họ nhà vịt. Con trống trưởng thành nổi bật với bộ lông trắng muốt như tuyết, được điểm xuyết bởi những mảng đen sắc nét quanh mắt, tạo thành hình dáng giống như một chiếc mặt nạ tinh xảo. Phía sau đầu là một chùm lông vũ mềm mại, dựng đứng thành chiếc mào đặc trưng – trông như một vương miện băng giá, khiến chúng càng trở nên lạ thường giữa thế giới hoang dã.

Vịt mào (Smew) - Photo by: Steve Young/birdguides.com

Ngược lại, con mái và chim non mang bộ lông xám nâu dịu hơn, với đỉnh đầu đỏ nâu, không rực rỡ bằng con trống nhưng vẫn giữ được nét thanh lịch rất riêng. Vịt mào có kích thước nhỏ gọn, chiều dài cơ thể dao động từ 38 đến 44 cm, giúp chúng di chuyển linh hoạt và nhanh nhẹn cả trên mặt nước lẫn trong không trung.

Tập tính

Vịt mào là một loài vịt lặn, thích nghi tốt với việc săn mồi dưới mặt nước. Chúng chủ yếu ăn cá nhỏ, giáp xác và các loại côn trùng thủy sinh, sử dụng khả năng lặn sâu, bơi nhanh và điều hướng linh hoạt để rượt đuổi con mồi trong môi trường nước lạnh. Khác với nhiều loài vịt thường sống thành đàn lớn, vịt mào thường có xu hướng sống đơn lẻ hoặc chỉ theo nhóm nhỏ, tạo nên nét sống kín đáo và trầm lặng giữa thiên nhiên hoang dã.

Sinh sản

Mùa sinh sản của vịt mào bắt đầu vào cuối mùa xuân, khi chúng quay trở lại các khu rừng lạnh phương Bắc để làm tổ và nuôi con. Khác với nhiều loài vịt khác thường làm tổ sát mặt đất, vịt mào chọn làm tổ trong các hốc cây, thường là những cây cổ thụ lớn nằm gần mặt nước. Chúng thậm chí còn tái sử dụng tổ cũ của các loài chim khác như chim gõ kiến, hoặc sử dụng tổ nhân tạo nếu được con người hỗ trợ trong các chương trình bảo tồn.

Sau khi giao phối, con cái đẻ từ 6 đến 11 trứng, và tự ấp trứng trong khoảng 26 đến 28 ngày. Một trong những hành vi kỳ lạ và ấn tượng nhất là: khi trứng nở, vịt con sẽ nhảy khỏi tổ – có khi cao tới 10 mét – xuống đất hoặc mặt nước, và có thể tự bơi gần như ngay lập tức. Đây là một biểu hiện sinh tồn mạnh mẽ, thể hiện khả năng thích nghi đáng kinh ngạc ngay từ những phút đầu đời.

Hiện trạng bảo tồn

Hiện nay, vịt mào được xếp vào nhóm ít nguy cấp (Least Concern) theo danh mục của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (IUCN). Tuy nhiên, số lượng toàn cầu của loài này không cao và đang có dấu hiệu giảm nhẹ trong những năm gần đây.

Nguyên nhân chính đến từ sự mất dần của các cánh rừng tự nhiên, đặc biệt là các khu rừng cổ thụ có nhiều hốc cây – nơi chúng làm tổ. Bên cạnh đó, hoạt động khai thác gỗ, ô nhiễm nguồn nước, săn bắn trái phép trong mùa di cư, và biến đổi khí hậu cũng là những yếu tố đe dọa nghiêm trọng đến môi trường sống của loài này.

Vịt mào (Smew) - Photo by: animalia.bio

Tại Việt Nam, vịt mào là một loài di cư quý hiếm, chỉ xuất hiện trong mùa đông lạnh và với số lượng rất ít. Việc ghi nhận chúng trong tự nhiên là điều hiếm gặp, và cần có các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt nếu phát hiện cá thể xuất hiện tại các khu vực đầm lầy hay vùng đất ngập nước.

Tuổi thọ

Trong môi trường tự nhiên, vịt mào có thể sống trung bình từ 7 đến 10 năm. Trong điều kiện nuôi nhốt lý tưởng, tuổi thọ của chúng có thể kéo dài hơn đôi chút, tuy nhiên việc nuôi dưỡng vịt mào trong vườn thú hoặc cơ sở bảo tồn là rất hiếm gặp, do chúng mang nhiều đặc tính hoang dã, khó thuần hóa và đòi hỏi môi trường sống đặc thù – đặc biệt là không gian rộng rãi, nước sạch và khu vực làm tổ thích hợp.

Biểu tượng của vẻ đẹp băng giá

Vịt mào không chỉ là một sinh vật đẹp mắt — chúng mang trong mình hình ảnh của sự tinh khiết, lặng lẽ và dũng cảm, sống sót giữa thiên nhiên khắc nghiệt. Sự tương phản giữa bộ lông trắng tinh khiết và môi trường sống lạnh lẽo, đầy bóng tối, khiến chúng trở thành nguồn cảm hứng cho nhiếp ảnh gia, họa sĩ và người yêu thiên nhiên trên khắp thế giới.

Tài liệu tham khảo:

• wikipedia.org