Bách thanh đuôi dài - Loài chim đồ tể có gương mặt trẻ thơ

Hãy tưởng tượng bạn đang dạo bước trên một cánh đồng đầy nắng, bỗng nhiên đập vào mắt là một cảnh tượng hãi hùng: một con nhái bén bị xiên chặt vào chiếc gai bồ kết, chân vẫn còn co giật yếu ớt. Đừng vội đổ lỗi cho một đứa trẻ tinh quái nào đó. Thủ phạm thực sự đang đứng ngay kia, trên đường dây điện, hót líu lo như một thiên thần.

Đó chính là Bách thanh đuôi dài, hay còn gọi là Lanius schach theo cách gọi của các nhà khoa học khô khan. Nhưng tôi thích gọi nó là "kẻ đồ tể có gương mặt trẻ thơ" hơn. Cái tên Lanius trong tiếng Latinh có nghĩa là "người đồ tể". Chẳng có sự nhầm lẫn nào ở đây cả. Cuộc đời của nó là một chuỗi những chuyến đi săn tàn khốc, nơi vẻ đẹp và sự chết chóc đan xen một cách kỳ lạ. Bạn có dám nhìn sâu vào đôi mắt đeo mặt nạ ấy không?

Loài chim này không đơn thuần là một sinh vật bay lượn. Nó là một chiến binh thực thụ với những bản năng sinh tồn khắc nghiệt. Từ những vùng đồng bằng nóng nực đến những triền núi cao vút của Himalaya, đâu đâu cũng thấy bóng dáng của chiếc đuôi dài thướt tha ấy. Một sự hiện diện vừa thanh tao, vừa đầy đe dọa. Thật khó tin!

🔗 Có thể bạn quan tâm:

• 👉 Chim Bách Thanh Vằn
• 👉 Chim bách thanh phương Bắc (Northern Shrike)

Bách thanh đuôi dài là những kẻ cô độc và cực kỳ nóng tính. Mỗi con thường chiếm giữ một lãnh thổ riêng và sẵn sàng đánh đổi cả mạng sống để bảo vệ nó. Bạn sẽ thường xuyên thấy cảnh hai con bách thanh lao vào nhau, mổ túi bụi và kêu những tiếng chát chúa chỉ để giành nhau một vị trí đậu đẹp. Tính chiếm hữu rất cao!

Nhưng đừng tưởng chúng chỉ biết la hét. Bách thanh là những bậc thầy giả giọng. Chúng có thể nhại lại tiếng kêu của bìm bịp, cuốc, thậm chí là tiếng chó con sủa hay tiếng sóc kêu. Tại sao chúng làm vậy? Có thể là để đánh lừa con mồi, hoặc để đe dọa những kẻ xâm nhập khác bằng cách tạo ra một "vườn bách thú ảo" quanh mình. Giọng hót thực sự của chúng thường khàn đặc, nghe như tiếng gỗ nghiến vào nhau: "schach... schach!".

Trong đời sống bầy đàn (vốn rất hiếm hoi), chúng cũng có những khoảnh khắc vui đùa. Các nhà nghiên cứu từng thấy những cá thể trẻ tuổi vờ đánh nhau hoặc tranh giành những mẩu rác để tập dượt kỹ năng sinh tồn. Khi đối mặt với kẻ thù lớn như diều hâu hay mèo rừng, bách thanh sẽ phát ra tiếng báo động liên hồi, kêu gọi các loài chim khác trong khu vực cùng hợp sức để xua đuổi kẻ xâm lược. Một tinh thần cảnh giác cao độ!

Thực đơn của bách thanh là một danh sách dài dằng dặc những cái chết. Từ những loài côn trùng lớn như cào cào, dế mèn cho đến những con mồi nặng đô hơn như thằn lằn, chuột, chim nhỏ và thậm chí là cả rắn! Có ghi chép còn cho thấy chúng dám lao xuống nước để tóm cá. Một kẻ săn mồi toàn năng. Không gì có thể ngăn cản cái dạ dày tham lam đó.

Chiêu thức đi săn của chúng rất đặc trưng: ngồi im như phỗng trên cao, quan sát, rồi bất ngờ lao vút xuống như một mũi tên. Sau khi tóm gọn con mồi bằng mỏ, bách thanh thường mang nó đến một bụi gai sắc nhọn. Nó sẽ xiên con mồi vào gai. Hành động này có hai mục đích. Thứ nhất, vì đôi chân của chim bách thanh khá yếu, không thể quắp chặt mồi như đại bàng, nên cái gai đóng vai trò như một chiếc kẹp để giữ mồi khi nó xé thịt. Thứ hai, đây là cách để dự trữ thức ăn cho những ngày khan hiếm.

Bách thanh đuôi dài

Đôi khi, bạn sẽ thấy những xác khô của con mồi treo lủng lẳng trên cành cây như một sự thị uy lãnh thổ. Nó còn có thói quen ăn thịt những loài côn trùng có độc. Bằng cách treo mồi lên gai vài ngày, độc tố trong cơ thể con mồi sẽ bị phân hủy hoặc bay hơi, lúc đó bách thanh mới ung dung thưởng thức. Thật là một cái đầu lạnh và đầy toan tính! Nó cũng chẳng ngại ngần đi cướp mồi của các loài chim khác. Kẻ cơ hội hạng nhất.

Nhìn vào bức ảnh, bạn sẽ thấy chiếc mặt nạ đen tuyền đặc trưng che ngang mắt, kéo dài tận trán. Nó giống hệt một tên cướp cạn đang ẩn mình! Chiếc mỏ của nó không hề mảnh mai như các loài chim sâu. Nó to, ngắn và có mấu quặp cực sắc ở đầu mỏ trên. Cấu tạo này cho phép bách thanh tạo ra một lực cắn xé kinh hoàng, đủ sức bẻ gãy cổ đốt sống của một con chuột nhắt chỉ trong một nhát mổ.

Thân hình bách thanh là một sự phối màu đầy tinh tế nhưng cũng đầy toan tính. Lưng và hông mang sắc nâu đỏ rực rỡ, tương phản mạnh mẽ với phần bụng trắng ngà. Đôi cánh đen có một đốm trắng nhỏ ở gốc lông cánh sơ cấp, trông như một tín hiệu nhận diện khi bay. Đặc biệt nhất phải kể đến chiếc đuôi. Nó dài, hẹp và phân tầng rõ rệt. Tại sao phải dài như vậy? Đó là bộ phận giữ thăng bằng tuyệt vời khi nó thực hiện những cú nhào lộn ngắt quãng để vồ mồi từ trên cao xuống.

Bộ lông của chúng có sự biến thiên kinh ngạc giữa các phân loài. Ở vùng Himalaya, phân loài tricolor có cái đầu đen kịt như thể vừa nhúng vào hũ mực. Ngược lại, những người anh em ở miền Nam Ấn Độ lại sở hữu bộ lưng xám xịt, trầm mặc hơn. Sự khác biệt này không phải để cho đẹp. Nó giúp chúng hòa lẫn vào thảm thực vật địa phương, biến chúng thành những bóng ma thực sự giữa lùm cây bụi. Đừng để vẻ ngoài bóng bẩy đó lừa dối bạn!

Bách thanh đuôi dài không phải kẻ kén chọn chỗ ở, nhưng nó có những nguyên tắc riêng. Nó yêu thích những không gian mở, nhiều nắng và đặc biệt là phải có những bụi gai hoặc hàng rào thép gai. Tại sao lại là gai? Đó chính là "nhà kho" và cũng là "bàn ăn" của chúng. Bạn sẽ thấy chúng xuất hiện dày đặc từ Kazakhstan, băng qua dải đất Ấn Độ, tràn xuống Đông Nam Á và dừng chân tận New Guinea xa xôi.

Ở Việt Nam, chúng ta có thể bắt gặp chúng từ những khu vườn cây ăn trái ở miền Bắc cho đến tận những cánh đồng lúa miền Tây. Chúng cực kỳ thích đậu trên dây điện hoặc ngọn cây cao đơn độc. Từ vị trí đắc địa đó, chúng có cái nhìn bao quát 360 độ về lãnh thổ. Mọi cử động của một con cào cào hay một con thằn lằn dưới cỏ đều không lọt qua khỏi tầm mắt của gã thợ săn này.

Môi trường sống của chúng thường là vùng đệm giữa rừng và khu dân cư. Chúng không sợ con người. Thậm chí, chúng còn tận dụng sự phát triển của chúng ta để làm lợi cho mình. Những cột mốc lộ giới, dây điện hay hàng rào kẽm gai của nông dân vô tình trở thành những công cụ đắc lực cho cuộc sống của chúng. Một sự thích nghi đáng nể! Tuy nhiên, những quần thể sống ở vùng ôn đới thường có xu hướng di cư về phương Nam khi mùa đông giá rét tràn về để tìm kiếm nguồn thức ăn dồi dào hơn.

Mùa yêu đương của bách thanh thường rơi vào những tháng hè rực nắng. Đây là lúc những gã đồ tể trở nên lãng mạn một cách vụng về. Chim trống sẽ ra sức hót, phô diễn những bản nhạc điêu luyện nhất và mang những món quà (thường là một con mồi ngon lành) đến dâng tặng cho con cái. Nếu nàng đồng ý, cả hai sẽ cùng nhau xây dựng một pháo đài tình yêu.

Tổ của chúng không hề sơ sài. Đó là một chiếc chén sâu và khá lỏng lẻo, được bện từ cành cây khô, rễ cây, lông động vật và cả... giẻ rách nếu chúng tìm thấy. Tổ luôn được giấu kín trong những bụi gai rậm rạp để tránh ánh mắt của những kẻ ăn vụng. Mỗi lứa, chim mái sẽ đẻ từ 3 đến 6 quả trứng. Cả bố và mẹ đều thay phiên nhau ấp trứng trong khoảng 13 đến 16 ngày.

Khi chim non chào đời, áp lực thức ăn đè nặng lên vai cặp đôi. Chim bố mẹ phải làm việc không ngừng nghỉ, mang về những miếng thịt chim nhỏ hoặc côn trùng đã được xé vụn để mớm cho con. Tuy nhiên, cuộc sống không bao giờ dễ dàng. Bách thanh thường xuyên bị loài chim cúc cu gian ác nhắm tới. Cúc cu sẽ lén đẻ trứng vào tổ bách thanh, và thế là những ông bố bà mẹ tội nghiệp này vô tình phải nuôi nấng một kẻ sát nhân khác ngay trong chính ngôi nhà của mình. Đau đớn thay!

🔍 Tài liệu tham khảo & Trích dẫn:

• 📚 wikipedia